Ondernemingsrecht

Bij Van Leussen Van den Broek Notarissen zijn de notarissen, een aantal kandidaat-notarissen en een jurist specifiek werkzaam op het gebied van de ondernemingspraktijk, zoals het oprichten van vennootschappen, het opstellen en wijzigen van statuten, het maken van aandelenoverdrachten, aandeelhoudersovereenkomsten, het certificeren van aandelen alsmede het opmaken van alle overige met de ondernemingspraktijk verband houdende stukken.

Rechtspersonen

Rechtspersonen zijn lichamen die evenals natuurlijke personen in het rechtsverkeer kunnen handelen, daarbij uiteindelijk vertegenwoordigd door natuurlijke personen.

Rechtspersonen vinden we binnen de ondernemingspraktijk, maar ook daarbuiten.

Voorbeelden van rechtspersonen zijn:

besloten vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid (B.V.'s);
naamloze vennootschappen (N.V.'s);
stichtingen;
verenigingen; en
coöperaties
Binnen de ondernemingSpraktijk hebben we tevens te maken met de vennootschap onder firma (en een afgeleide daarvan: de commanditaire vennootschap) en de maatschap. Deze laatste vormen hebben geen rechtspersoonlijkheid.

De besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid en de naamloze vennootschap

Wanneer een rechtspersoon wordt opgericht (bijvoorbeeld een B.V. of N.V.) ontstaat daarmee een nieuw rechtssubject, dat - net als de mens - zelfstandig drager is van rechten en verplichtingen.

Aansprakelijkheid

Wanneer een rechtspersoon deelneemt aan het rechtsverkeer, is in beginsel alleen die rechtspersoon aansprakelijk voor alle schulden en aanspraken welke uit het ondernemen voortvloeien.

De ondernemer bij een B.V. (aandeelhouder) kan dan ook niet meer verliezen dan het door hem in de vennootschap gestoken bedrag. Hij kan in beginsel niet persoonlijk aansprakelijk worden gesteld.

Dit ligt anders indien bijvoorbeeld in een procedure een aandeelhouder of eventueel een bestuurder (directeur) aansprakelijk wordt gesteld voor door hem verricht onbehoorlijk bestuur in de vennootschap.

Deze zogenaamde doorbraak van aansprakelijkheid doet in de jurisprudentie weliswaar steeds meer opgeld, maar in normale situaties (geen fraude of mismanagement) zal daarvan (vrijwel) geen sprake zijn.

 

Oprichting.

Voor de oprichting van een B.V. of een N.V. dient bij het Ministerie van Justitie nog een verklaring van geen bezwaar te worden verkregen. Bij deze aanvraag worden de antecedenten van oprichters-bestuurders-aandeelhouders van de vennootschap gecheckt. Dit vindt thans in de regel geheel via electronische weg plaats.

Een B.V. of N.V. wordt opgericht door middel van een notariële akte. In deze akte worden de statuten opgenomen en staat vermeld wie voor hoeveel aandelen gaat deelnemen, en ook wie het bestuur over de vennootschap voert.

Aandelen en volstorting.

In de statuten kunnen verschillende soorten aandelen bestaan, afhankelijk van de behoefte. Te denken valt daarbij aan gewone aandelen, preferente aandelen, prioriteitsaandelen, aandelen A en aandelen B. Voorts kan er in de statuten een toezichthoudend orgaan worden opgenomen in de vorm van een Raad van Commissarissen.

De aandelen in de N.V. of B.V. kunnen worden volgestort in geld of door middel van inbreng in natura (losse activa of een onderneming).

Bij de inbreng in geld dient er een bankverklaring betreffende de storting te worden overlegd, terwijl bij een inbreng in natura een accountant moet verklaren dat de waarde van de inbreng tenminste gelijk is aan de stortingsplicht op de aandelen.

Bij een naamloze vennootschap kennen we aandelen aan toonder en aandelen op naam. Voor aandelen aan toonder worden aandelenbewijzen uitgegeven, en de overdracht daarvan geschiedt in de regel door overdracht van het aandeelbewijs.

Aandelen op naam in een N.V. kunnen slechts worden overgedragen door middel van een notariële akte.

In een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid worden er geen aandeelbewijzen uitgegeven. De aandeelhouders staan vermeld in het Register van Aandeelhouders, dat door de vennootschap wordt bijgehouden. Ook de overdracht van aandelen wordt daarin aangetekend.

Inschrijving in het Handelsregister.

Na oprichting moet de vennootschap worden ingeschreven in het Handelsregister, dat door de Kamer van Koophandel wordt bijgehouden. De vennootschap kan dan zelfstandig deelnemen aan het rechtsverkeer, mits dat maar gebeurt binnen de gekozen doelstelling van de vennootschap.

Jaarrekening.

Net zoals alle ondernemingen dient een rechtspersoon die een onderneming drijft een jaarrekening op te maken. De vereisten voor het opstellen van die jaarrekening kunnen per rechtsvorm verschillen.

Winstuitkering.

De door de vennootschap gemaakte winst (na belasting) kan door de vennootschap worden uitgekeerd aan de aandeelhouders, maar mag ook binnen de onderneming worden gereserveerd.

Overdracht van aandelen.

Als er aandelen worden overgedragen in een N.V. of B.V. komt direct het eerste grote verschil tussen deze rechtspersonen naar voren.

Bij een B.V. zijn de aandelen niet vrij overdraagbaar, maar moeten de statuten een zogenaamde blokkeringsregeling bevatten, waarbij wordt geregeld op welke wijze de aandelen moeten worden aangeboden aan de overige aandeelhouders.

Zo'n verplichte blokkeringsregeling is niet noodzakelijk bij een N.V.

De overdracht van aandelen in een B.V. dient steeds bij notariële akte plaats te vinden. Voordeel hiervan is een waarborging van de naleving van de wettelijke en statutaire regels, waarvoor de notaris zorg draagt.

Het opmaken van een aandelenoverdracht vindt meestal plaats in goede samenwerking met de (fiscaal) adviseur van de cliënten, zodat alle belangen worden behartigd.

Uitgifte van nieuwe aandelen.

De uitgifte van nieuwe aandelen vindt plaats door een besluit genomen door de algemene vergadering van aandeelhouders. In dit besluit wordt tevens bepaald welk bedrag er op de nieuwe aandelen dient te worden gestort.

Bij de uitgifte van nieuwe aandelen hebben de zittende aandeelhouders een voorkeursrecht. Dit voorkeursrecht is in de wet voorgeschreven, en wordt verder uitgewerkt in de statuten van de vennootschap.

De uitgifte van nieuwe aandelen in de B.V. dient eveneens plaats te vinden door middel van een notariële akte.

Bestuur en vertegenwoordiging.

Een N.V. of een B.V. wordt vertegenwoordigd door het bestuur, ook wel directie genoemd. Het bestuur kan bestaan uit één of meer bestuurders (directeuren). Ook rechtspersonen kunnen tot directeur worden benoemd.

De wijze van vertegenwoordiging alsmede de vertegenwoordigingsbevoegheid wordt geregeld in de statuten van de vennootschap.

De directeuren worden benoemd (en ontslagen) door de vergadering van aandeelhouders, tenzij het een zogenaamde "grote vennootschap" als bedoeld in de wet betreft. Deze grote vennootschappen zijn verplicht een Raad van Commissarissen in te stellen, welke Raad van Commissarissen in die gevallen ook de directeuren benoemd en ontslaat.

De directeuren zijn in beginsel niet aansprakelijk voor de handelingen van de vennootschap. Dit ligt slechts anders indien bijvoorbeeld in een procedure een directeur aansprakelijk wordt gesteld voor door hem verricht onbehoorlijk bestuur in de vennootschap, zoals hiervoor omschreven.

 

Eenmanszaak, maatschap, vennootschap onder firma, commanditaire vennootschap, coöperatie

Behalve in de vorm van een rechtspersoon, kan de onderneming ook worden gedreven in de vorm van een niet-rechtspersoonlijkheid hebbend lichaam of vorm, zoals een eenmanszaak, maatschap, vennootschap onder firma (of een afgeleide daarvan: de commanditaire vennootschap).

Bij een niet rechtspersoonlijkheid hebbende ondernemingsvorm, is de ondernemer in de regel aansprakelijk met zijn gehele privé-vermogen.

Eenmanszaak.

Een eenmanszaak spreekt voor zich. Er is een ondernemer die een onderneming drijft voor eigen rekening en risico. Deze onderneming is in de regel ingeschreven in het Handelsregister.

Een ondernemer met een eenmanszaak is met zijn gehele privé-vermogen aansprakelijk voor de schulden van zijn onderneming.

Het is onder meer om deze reden dat veel ondernemers die gehuwd zijn, kiezen voor het opmaken van huwelijksvoorwaarden, om zo de vermogens tussen de beide echtgenoten te scheiden.

Vennootschap onder firma / maatschap.

Een vennootschap onder firma of een maatschap is een samenwerkingsverband tussen twee of meerdere ondernemers (maten of vennoten) die een gezamenlijk doel nastreven.

De inbreng van de maten/vennoten kan bestaan uit arbeid, geld of goederen. Het is niet verplicht om ieder een gelijke inbreng te doen.

De rechten en verplichtingen tussen de maten/vennoten wordt bepaald door de maatschapsovereenkomst of vennootschapsakte, waarin tevens de winstverdeling en bevoegdheden van de maten/vennoten wordt geregeld.

Deze akte kan onderhands worden opgemaakt, doch het verdient aanbeveling daarvoor de notaris te raadplegen, die deze ook voor u kan opstellen.

Een maatschap wordt meestal gebruikt als samenwerkingsverband tussen (vrije) beroepsbeoefenaren, alsmede in de agrarische praktijk, en treedt in de regel niet onder een ondernemingsnaam naar buiten op.

In een maatschap zijn de maten ieder voor een gelijk deel aansprakelijk voor de maatschapsschuld (ook met hun privé-vermogen).

Een vennootschap onder firma (v.o.f.) dient te worden ingeschreven in het Handelsregister, met daarbij de omschrijving van de vertegenwoordigingsbevoegdheid van de vennoten.

Een v.o.f. kent een afgescheiden vermogen. Dit betekent dat de v.o.f. een eigen ondernemingsvermogen heeft (soortgelijk aan de B.V.). waarop de ondernemingschuldeiser zich eerst dient te verhalen. Pas als dat vermogen te weinig soelaas biedt, kunnen de vennoten in privé worden aangesproken.

De vennoten zijn in de v.o.f. dan persoonlijk en hoofdelijk (dus ieder voor het geheel) aansprakelijk. Privé-schuldeisers van de firmanten kunnen zich in beginsel niet op het ondernemingsvermogen verhalen.

Commanditaire vennootschap.

Een commanditaire vennootschap (ook wel vennootschap onder geldschieting genoemd) is een speciale soort vennootschap onder firma.

Bij een commanditaire vennootschap zijn er twee soorten vennoten:

de beherende vennoten; en
de commanditaire vennoten ook wel stille vennoten genoemd.
De beherende vennoten zijn vergelijkbaar met de vennoten van een vennootschap onder firma.

Een commanditair vennoot kan men zien als een soort geldschieter, die meedeelt in de winst. Zijn inbreng beperkt zich tot de inbreng in geld of een goed. De aansprakelijkheid van een commanditair vennoot beperkt zich tot de hoogte van zijn inbreng. Dit in tegenstelling tot de beherend vennoot die wel met zijn gehele privé-vermogen aansprakelijk is.

Voorwaarden voor het zijn en blijven van commanditair vennoot zijn:

Een commanditair vennoot mag geen handelingen, beheers- of beschikkingsdaden namens de vennootschap naar buiten verrichten (hij is stille vennoot); - In principe mag de naam van de commanditair vennoot geen deel uit maken van de naam van de vennootschap. Uitzonderingen zijn mogelijk.
Een commanditaire vennootschap moet worden ingeschreven in het Handelsregister. De namen van de commanditaire vennoten hoeven niet te worden vermeld, wel het bedrag van hun inbreng.

Coöperatie

Een coöperatie is een vereniging die bij notariële akte wordt opgericht. Een coöperatie moet volgens de wet in de behoefte van haar leden voorzien, en sluit daarvoor overeenkomsten met de leden, en - indien de statuten dat toestaan - ook met anderen mits niet in overwegende mate. Voorts oefent zij ten behoeve van hen een bedrijf uit.

Een coöperatie is belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting (zij is een rechtspersoon) en kan haar winst uitkeren aan de leden. Iets dat een gewone vereniging niet kan.

Een coöperatie moet worden opgericht bij notariële akte, waarbij in de naam het woord coöperatief moet voorkomen, terwijl aan het einde van de naam de letters W.A., B.A. of U.A. vermeld moeten worden.

De wettelijke bepalingen van een vereniging zijn overigens eveneens van toepassing op de coöperatie.

Aansprakelijkheid leden.

De aansprakelijkheid van de leden van een coöperatie kan variëren.

De wettelijke aansprakelijkheid (W.A.); de leden zijn onbeperkt aansprakelijk voor een tekort.
De beperkte aansprakelijkheid (B.A.); de leden zijn voor een tekort slechts aansprakelijk voor het maximaal het bedrag als in de statuten is weergegeven.
De uitgesloten aansprakelijkheid (U.A.); de leden zijn niet aansprakelijk voor een tekort.
Omdat de coöperatie ook een rechtspersoon is, kunnen de leden niet rechtstreeks aansprakelijk worden gesteld door de schuldeisers van de coöperatie.

 

Certificeren van aandelen

Een veel voorkomend fenomeen in de ondernemingspraktijk is het certificeren van aandelen.

De redenen voor een certificering zijn divers.

Het wordt meestal gebruikt als instrument om een bedrijfsopvolging soepel te laten verlopen. Ook voor een werknemersparticipatie of als beschermingsconstructie wordt certificering gebruikt.

Bij certificering wordt een onderscheid gemaakt tussen de juridische eigendom (zeggenschapsrechten) en economische eigendom (winst- en dividendrechten).

Bij een certificering worden de aandelen door een aandeelhouder overgedragen aan een administratiekantoor (meestal een stichting), die in ruil daarvoor certificaten van die aandelen teruggeeft.

Het administratiekantoor heeft dan de juridische eigendom, ofwel het stemrecht. De (voormalige)aandeelhouder heeft het certificaat dat recht geeft op uitkering van de winst van de vennootschap (economische eigendom/rechten).

De meest gebruikte vorm van certificeren vindt plaats binnen een stichting administratiekantoor in het kader van de bedrijfsopvolging, al dan niet binnen familieverband.

Voorts wordt certificering vaak gebruikt tezamen met estate-planning c.q. in combinatie met een testament.

In de statuten van de stichting wordt bepaald wie de eerste bestuurders van de stichting zijn. Dit is meestal de oorspronkelijke (enig) aandeelhouder. Daarmee wordt bereikt dat deze nog steeds (als enige bestuurder) de volledige zeggenschap heeft over de vennootschap, echter niet meer als aandeelhouder maar als bestuurder van de stichting.

Voorts kan worden bepaald wie de opvolgende bestuurders zullen zijn, danwel de wijze waarop de opvolgende bestuurders benoemd moeten worden.

Daarvoor zijn diverse mogelijkheden denkbaar al naar gelang de situatie en de wensen van de cliënt.

Het certificeren van aandelen en het oprichten van het administratiekantoor dient eveneens middels notariële akte te geschieden.

Tenslotte

Deze beknopte rondleiding in vennootschaps- en ondernemingsland is uiteraard niet volledig.

Mocht u vragen hebben over de rechtsvorm waarin u uw onderneming kunt drijven, of u wilt een bedrijfsopvolging plannen, en ook als u vragen heeft over de overdracht van aandelen, aarzelt u dan niet en neem contact op met ons kantoor.

De heer mr Jan-Pieter van Rossem en mevrouw mr. Esther Ostendorf zijn degenen die u in het bijzonder op dit gebied van dienst kunnen zijn.

 

....omhoog